Cümle içinde aynı görevde olan ya da anlamca birbiri ile ilgisi bulunan sözcükleri, sözcük gruplarını, anlam bakımından birbiri ile ilgili cümleleri bağlayan sözcüklere “bağlaç” denir.
Türkçede çok fazla bağlaç olsa da, bu kısımda sadece 3 tanesini ele alacağız: “ve, ama, çünkü” .
Türkiye ve Hırvatistan bu sene şarkı yarışmasına katılmadılar. (Özneleri bağlar)
(Özne) (Özne)
Çarşıdan gazete ve ekmek aldım. (Eş görevli sözcükleri (bsiz. nesne) bağlar)
Okuldan geldim ve dershaneye gittim. (Cümleleri (yüklem) bağlar)
Bahçedeki otları yoldum ve bir köşeye yığdım. (Cümleleri bağlar)
Yaramaz ve çalışkan çocuk. (Sıfatları bağlar)
Pahalı elbiseler ve ayakkabılar aldı. (Tamlananları aynı zamanda isimleri bağlamıştır diyebiliriz)
Bu yazıda, Çehov’u ve Sait Faik’i anlatıyor. (Nesneleri bağlar)
“Ama, fakat, lakin, ancak, yalnız, oysa, oysaki, halbuki” bağlaçları karşıtlık anlamı kazandıran bağlaçlardır. Genellikle cümleleri bağlama görevi üstlenirler.
Gitar çalıyorum ama kemanı daha çok seviyorum. (Cümleleri bağlamıştır.)
Kitabı daha bitiremedim ama keyifle okuyorum.
Sevmek ama sevilmemek işte bütün mesele bu. (Fiilimsiler bağlanmıştır.)
“Çünkü” bağladığı cümleler arasında nedensellik ilişkisi kurar.
Düğününüze gelemedim; çünkü hastalandım.
Bu soruyu çözemedim; çünkü konuyu kavrayamamışım.
- Bağlaçlar tek başına anlamı olmayan ve cümlede bir görevi olan sözcüklerdir. Bağlama görevi yanında cümlede çeşitli anlam ilgileri de kurabilirler.
- Cümleden çıkarıldıklarında cümlenin anlamında bozulma olmaz; fakat daralma olabilir.
- Bağlaçlar kendinden önceki ve kendinden sonraki sözcüklerden ayrı yazılırlar. Bağlaçlara benzediğini ve bağlaç olduğunu düşündüğünüz birleşik yazılmış olanlar bağlaç değil ektir.
- Hiçbir cümle ögesi olmazlar.
- Bağlaçların yerine uygun olan bir noktalama işareti konulabilir.